piątek, 1 lutego 2008

Cukier

Cukier - potoczna nazwa sacharozy, czyli cukru konsumpcyjnego, produkowanego z trzciny cukrowej, buraka cukrowego lub palmy. Są to dwucukry łatwo ulegające hydrolizie; powstaje wówczas glukoza (cukier gronowy, cukier skrobiowy) i fruktoza (cukier owocowy), a mieszanina tych dwóch cukrów nosi nazwę cukru inwertowanego. Jest jeszcze maltoza (cukier słodowy), ksyloza (cukier drzewny), laktoza (zwana cukrem mlecznym). Podczas produkcji cukru powstaje produkt uboczny zwany melasą. Ciemnobrązowy, gęsty syrop. Melasa tak jak cukier może być buraczana, trzcinowa lub palmowa. Cukry mogą być białe, brązowe, kolorowe, kandyzowane, lodowe, nierafinowane, grube i pudrowe.


Zaczęło się od trzciny cukrowej. Cukier otrzymywany z trzciny pochodził z łodygi rośliny, która od zawsze rosła na Dalekim Wschodzie. Do Europy trzcina cukrowa zawędrowała dzięki Maurom, którzy założyli pierwszą plantację nad Morzem Śródziemnym. Przez wieki cukier był jednym z najdroższych rarytasów. Kilka wieków temu niemiecki chemik Andreas Sigismund Marggraf (1709 - 1782) opracował metodę wydzielania cukru z buraków, która dała podstawy przemysłowego otrzymywania cukru w Europie. Mimo iż Marggraf zdawał sobie sprawę z komercyjnego znaczenia odkrycia, nie udało mu się tego wykorzystać. Dopiero jego uczeń Franz Achard dopracował metodę na tyle, że można było ją zastosować w praktyce. 

Pierwsza na świecie fabryka cukru z buraków cukrowych powstała w 1802 w Konarach koło Wołowa na Dolnym Śląsku (wówczas znajdujących się na terytorium Prus obecnie powiat wołowski, województwo dolnośląskie). Cukrownia została wzniesiona przez Franza Karla Acharda.

Cukier w dawnych czasach był rarytasem, obecnie uznawany jest za produkt nam szkodzący. Ale tak naprawdę szkodzi nam tylko nadmiar. Nadal cukier jest najpopularniejszym środkiem słodzącym. Cukier stosowany z umiarem, jest doskonałym zastrzykiem energii. Niestety nie zawiera żadnych wartości odżywczych, nie zawiera witamin, żelaza, protein. Zawiera za to dużo kalorii. 

Cukier kojarzy nam się z ciastami, tortami, ciasteczkami, lizakami, cukierkami, lodami i długo tak można wymieniać. Jest bowiem podstawowym składnikiem wszelkiego rodzaju wyrobów i wypieków cukierniczych. Cukier jest doskonałą przyprawą dla wielu potraw, podnosząc ich walory smakowe, wydobywając aromat z wielu składników. Cukier jest doskonałym środkiem konserwującym dżemy, konfitury, marmolady, galaretki, syropy, wina. 

Dawniej kobiety chcąc usztywnić koronkowe serwetki wkładały je do ugotowanego syropu cukrowego, który działał tak jak krochmal. Serwetki oprócz tego, że były usztywnione to jeszcze lekko błyszczały. 

Naturalny kolor cukru zależy od stopnia oczyszczenia, nienaturalny od barwników spożywczych.   

Od 1995 roku na terenie Muzeum Techniki w Berlinie znajduje się Muzeum Cukru. To najstarsze tego typu muzeum w Europie. Bogate zbiory przedstawiają historię przemysłu cukierniczego. Adres: Deutsches Technikmuseum, Trebbiner Str. 9, 10963 Berlin – Kreuzberg.

Cukier Muscovado

Jego nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa mascabado, oznaczającego nierafinowany. Wytwarza się go na Filipinach i Barbadosie z trzciny cukrowej. Robi się go metodą tradycyjną, polegającą na odparowaniu wody z syropu z trzciny cukrowej. W końcowej fazie produkcji jest rozcierany na kryształ. Ma słodki, karmelowy smak, podobny do miodu i brązowe zabarwienie. Jest podobny do miodu. Zawiera witaminę A i C, składniki mineralne: żelazo, wapń, magnez, potas i fosfor. Jego smak i wygląd stanowi interesujący zamiennik białego cukru. Można go stosować do deserów, napojów, do słodzenia egzotycznych potraw. Sprawdzi się w większości przepisów.


Karmelowe brzoskwinie

Składniki:

  • 4 dojrzałe brzoskwinie lub nektarynki (mogą być z puszki)
  • 100 g cukru
  • ewentualnie porcja lodów śmietankowych

Przygotowanie:

  1. Brzoskwinie (nektarynki) obieramy ze skóry, przekrawamy na pół i wyrzucamy pestkę.
  2. Cukier roztapiamy w rondelku bez wody, bez przerwy mieszając. Gdy cukier całkowicie się rozpuści trzymamy jeszcze na małym ogniu, aż powstanie karmel w złotobrązowym kolorze. 
  3. Brzoskwinie (nektarynki) wykładamy na półmisek, polewamy karmelem. 
  4. Owoce podajemy ze schłodzonym karmelem z dodatkiem lodów śmietankowych. 



Karmel

Składniki:

  • 1 szklanka drobnego cukru
  • 2 łyżki wody

Przygotowanie:

  1. Na patelni podgrzewamy cukier z wodą, aż zacznie się topić. Nie mieszamy topiącego się cukru, bo zrobią się grudki.
  2. Karmel jest gotowy, kiedy syrop zbrązowieje. Zdejmujemy z ognia i pozostawiamy do schłodzenia.



wtorek, 22 stycznia 2008

Cytryna

Cytryna (Citrus limon) - zwana również cytryną właściwą. Roślina z rodziny rurowatych o jagodowych podłużnych owocach pokrytych żółtą woskowatą skórką. 
 
Pierwsze ślady obecności drzewek cytrynowych pochodzą z Półwyspu Indyjskiego i Chin. Często wymieniane są Południowe Himalaje. Na terenie Indii pierwsze drzewka wyrosły samoistnie, prawdopodobnie przez naturalne skrzyżowanie cedru i limy. Słowo prawdopodobnie powinno powtarzać się jeszcze kilka razy, ale darujmy to sobie. W Chinach drzewka uprawiane są od około 500 roku p.n.e. Stąd też zaczyna się ich długa droga na zachód, przez kraje Bliskiego Wschodu. Do Europy  trafiły w średniowieczu, podczas wypraw krzyżowych. Do Ameryki sprowadził je Krzysztof Kolumb podczas swoich pierwszych wypraw. Już wtedy cytryna była ceniona ze względu na swoje właściwości lecznicze, m.in. pomagała marynarzom, ze względu na długą podróż morską i brak witamin, uniknąć zachorowania na szkorbut.
 
W Polsce cytryna stała się modna dzięki Janowi III Sobieskiemu. Do polskich domów wprowadził ją w czasach PRL-u profesor Szczepan Pieniążek, który rozpropagował cytrynę "Ponderosa", zwaną także skierniewicką.

 
Obecnie  drzewka cytrynowe uprawiane są na całym świecie, szczególnie w strefie podzwrotnikowej w ciepłym i wilgotnym klimacie. Głównymi światowymi rynkami cytryn są Azja i Ameryka. Największymi światowymi producentami cytryn są Indie, Meksyk i Argentyna, ale również Brazylia, Chile, Urugwaj i Stany Zjednoczone. W Europie bogatymi uprawami mogą się pochwalić Włochy (przede wszystkim Sycylia, Kalabria i Kampania), Hiszpania, Grecja, Turcja, a także Cypr. 
 
Drzewko cytryny osiąga wysokość około 5-8 metrów. U większości odmian gałęzie posiadają kolce.  Liście są zielone, lancetowate: podłużne, płaskie, spiczasto zakończone. Drzewko w sprzyjającym klimacie kwitnie kilka razy w ciągu roku. Podczas kwitnienia kwiaty wydzielają silny, bardzo miły zapach. Owocem jest bardzo kwaśna jagoda nazwana cytryną.


Owoc składa się ze skórki, która posiada dwie warstwy. Jedna w kolorze żółtym lub zielonym, nazywa się egzokarp i jest bogata w pęcherzyki wypełnione olejkami. Druga warstwa jest biała, nazywa się mezokarp (albedo), ma gorzki smak i zazwyczaj jest usuwana. Wewnątrz cytryna znajduje się miąższ podzielony na segmenty. 
 
Cytryna zawiera dużo witaminy C oraz 3,5-7% kwasu cytrynowego, witaminy z grupy B, rutynę, węglowodany, białka, sole mineralne: potas, żelazo, wapń, cynk, magnez, fosfor i jod. W większości jednak cytryna składa się z wody (ok. 90%). Już w starożytności doceniono właściwości lecznicze cytryny i tak jest do dzisiaj. Działa odświeżająco i uspakajająco. Jest doskonałym środkiem antyseptycznym i bakteriobójczym. Wzmacnia system immunologiczny organizmu, a to oznacza, że układ odpornościowy, który dba o bezpieczeństwo naszego organizmu jest wzmacniany. Pobudza produkcję białych krwinek. Obniża poziom tłuszczów we krwi, a to powoduje obniżenie ciśnienia krwi. Cytryna dobrze wpływa na nasz układ pokarmowy, poprawia funkcje trawienne organizmu, wspomaga pracę żołądka i jelit. Przeciwdziała powstawaniu wolnych rodników i w ten sposób chroni organizm przed ich szkodliwym działaniem.

Zastosowanie soku i skórki cytryny jest ogromne, nie tylko w kuchni i w medycynie, ale również w przemyśle kosmetycznym i perfumeryjnym. Cytrynę wykorzystujemy w gospodarstwie domowym, do usuwania nieprzyjemnych zapachów, do czyszczenia różnych przedmiotów (np. z miedzi) i usuwania z ubrań plam z owoców, buraków lub tuszu.
 

W kuchni wykorzystujemy miąższ i skórkę, jej pierwszą warstwę (egzokarp). Cytryna w kuchni była i jest bardzo ceniona. Dodaje aromatu wszystkim potrawom. Używa się ją do mięs i ryb, do warzyw i owoców. W sosach i emulsjach, na bazie oliwy z oliwek, zastępuje ocet. Jest składnikiem majonezu i sosu winegret. Sok z cytryny dodany do surowej ryby delikatnie ją marynuje i dodaje kruchości. Tak przyrządza się Ceviche, rodzaj sałatki z owocami morza. Ceviche przyrządza się, zalewając surową, posiekaną rybę sokiem z cytrusów (cytryna, limonka), z dodatkiem cebuli, chili i soli, i pozostawia do krótkiego zamarynowania. Sok z cytryny wzbogaca również inne surowe dania z surowego mięsa, tatara i carpaccio.
 
Cytryna jest składnikiem wielu dań, od przekąsek do deserów. Pasuje do dań słonych i słodkich, ostrych i łagodnych. Wykorzystuje się miąższ i skórkę. Wszyscy znamy ciasta, torty, lody, marmolady, galaretki, kremy o smaku cytrynowym. Nie sposób wymienić wszystkich, ale warto wspomnieć o napojach i nalewkach, w których wykorzystuje się sok z cytryny lub jej skórkę. Na pewno możemy wymienić sławny włoski likier Limoncello, likier cytrynowy pochodzący z Kampanii.  

Marokański gulasz tadżin nie może się obejść bez kiszonych cytryn, tak jak indyjski twarożek ryżowy, czy kambodżański rosół z kurczaka (ngam nguv). Kiszone cytryny to dodatek do potraw charakterystyczny dla kuchni Maghrebu oraz kuchni indyjskich, szczególnie popularny w Maroku.  To odpowiednik naszych kiszonych ogórków, ten marokański specjał znajdziemy go w każdym domu. Kiszone cytryny doskonale pasują do dań z kurczakiem, dań z rybami i potrawami egzotycznymi.

 

Kiszone cytryny

 

 
Składniki:
  • 10 cytryn
  • sól morska gruboziarnista
Przygotowanie:
  1. Cytryny szorujemy pod bieżącą woda, a następnie sparzamy wrzątkiem.
  2. Każdą cytrynę przekrawamy wzdłuż, ale nie przecinamy je do końca. Muszą pozostać całe. Do środka, w każde nacięcie wsypujemy sporą ilość soli.
  3. Do wyparzonego słoika wkładamy cytryny, zalewamy wrzątkiem i słoik szczelnie zakręcamy. Pozostawiamy cytryny na 2 tygodnie w zaciemnionym miejscu.
  4. Po otwarciu cytryny przechowujemy w lodówce do 3 tygodni.


 

 

Konfitura cytrynowa


Składniki:
  • 1 kg cytryn
  • 1 kg cukru
  • 1 szklanka miodu
Przygotowanie:
  1. Cytryny parzymy, połowę obieramy. Kroimy na części. 
  2. W rondlu rozpuszczamy połowę cukru i wrzucamy cytryny. 
  3. Cytryny smażymy na wolnym ogniu. Powoli dodajemy resztę cukru, potem miód.
W przypadku zbyt gęstej konfitury możemy rozcieńczyć wodą w trakcie jej smażenia. Pasteryzujemy w słoiczkach. Do konfitury można użyć pomarańczy.  Można również zmniejszyć ilość cukru, w zależności od upodobań smakowych.
 
 



wtorek, 25 grudnia 2007

Smakowity zawrót głowy

Ten blog to swego rodzaju leksykon, czy jak ktoś woli słownik encyklopedyczny, dotyczący spraw jedzenia i kuchni. Smakowity blog to uporządkowany zbiór wiedzy dotyczący danego produktu. 
 
W każdym poście dany produkt rozkładam na części pierwsze: przedstawiam informacje o pochodzeniu, występowaniu i wartościach odżywczych, robię zdjęcia, proponuję potrawę z produktem w roli głównej. Skompensowanie wiedzy encyklopedycznej wymaga trochę nakładu pracy, wtedy w użyciu są słowniki, książki kucharskie i Internet. Przygotowanie potrawy to już tylko sama przyjemność i frajda. 
 
Jeśli chcemy, aby gotowanie było źródłem radości, nie należy trzymać się sztywnych reguł.  Gotujmy więc uruchamiając swoją wyobraźnię. Smacznego!