Krab

Kraby (Brachyura, z języka greckiego krótki odwłok/ogon) to grupa różnych przedstawicieli skorupiaków dziesięcionogów. Występują we wszystkich oceanach świata, w wodach słodkich i na lądzie, często chowając się w małych szczelinach lub ryjąc w osadach.  

 

W Morzu Bałtyckim spotykane są 3 gatunki krabów. Krab brzegowy (Carcinus maenas) oraz zachodzące w górę polskich rzek krab wełnistoszczypcy (Eriocheir sinensis) przybyły z Chin oraz krabik amerykański (Rhithropanopeus harrisii) pochodzący z Ameryki Północnej, znany w Polsce głównie z Martwej Wisły. 

Teishoku

Teishoku (定食) to tradycyjny japoński zestaw obiadowy, składający się z dania głównego, ryżu, zupy miso i pikli (tsukemono), serwowany na jednej tacy. To popularna i zbilansowana opcja, często oparta na zasadzie ichiju-sansai (jedna zupa, trzy dania). 

 

Pachnotka - Perilla

Pachnotka zwyczajna, bazyliowata, krzewiasta, znana także jako perilla (Perilla frutescens) to gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych. W Chinach nazywana jest zisu (chin. 紫苏), w Japonii egoma (jap. エゴマ) lub znana jako „shiso”, a w Korei  deulkkae (koreański: 들깨) lub perilla koreańska. Pochodzi z Azji Wschodniej, głównie z Chin, Japonii i Korei. Obecnie roślina jest popularna zwłaszcza w Azji Wschodniej, Europie południowo-wschodniej i na południu USA. 

  

Inna nazwa pachnotki to liście sezamu – prawdopodobnie nazwa ta pochodzi z bezpośredniego tłumaczenia Kkae 깨, co oznacza „sezam” i 잎, co oznacza „liście”. Pachnotka i sezam to dwie zupełnie różne rośliny.  

Ma silny, miętowy zapach. W stanie naturalnym plon liści i nasion pachnotki nie jest wysoki. Liście można zbierać z łodygi odciętej latem, a także z nowej łodygi i jej gałęzi przez całe lato i jesień. Nasiona zbiera się jesienią, gdy owoce są dojrzałe. Aby zebrać nasiona pachnotki, zbiera się całą roślinę, a następnie wybija nasiona z rośliny, a następnie rozrzuca do suszenia na słońcu. 

 

Fiołek wonny

Fiołek wonny (Viola odorata) to gatunek rośliny kwitnącej z rodziny fiołkowatych (Violaceae). Ta mała, mrozoodporna bylina jest powszechnie znana jako fiołek leśny, fiołek wonny, fiołek angielski, fiołek pospolity, fiołek florystyczny lub fiołek ogrodowy. Roślina pochodzi z Eurazji. Liście i kwiaty są jadalne i wykorzystywane do produkcji perfum.

Rodzynka

Rodzynki (liczba pojedyncza rodzynek lub rodzynka) to suszone winogrona, zaliczane do bakalii.  

 

Winorośl należy do najstarszych krzewów owocowych. Uprawę winogron z myślą o produkcji rodzynek zapoczątkowali Felicjanie kilkaset lat przed naszą erą. Założyli winnice w rejonie Zatoki Korynckiej, na południu Półwyspu Iberyjskiego oraz w Persji (dzisiejszy Iran). W jedenastym wieku powracający z krucjat krzyżowce przywieźli je do Europy Środkowej. Do Polski dotarły pod koniec średniowiecza. 

 

Szacunkowa globalna produkcja rodzynek w latach 2023–2024 wyniosła 1,1 mln ton, a największymi producentami była Turcja, Chiny, Iran i Stany Zjednoczone 

Jadalne Glony Morskie

Glony, algi (łac. Algae, gr. Phykos) – grupa morfologiczno-ekologiczna, składająca się tradycyjnie z kilku niespokrewnionych linii ewolucyjnych organizmów plechowych. Nauka zajmująca się glonami to algologia (fykologia).   

 

Wodorosty zwane glonami, trawą morską, a z łacińskiego także algami występują we wszystkich morzach świata i są nadzwyczaj różnorodne. Wodorosty tworzą ogromną grupę roślin, nawet 25 tysięcy, które z botanicznego punktu widzenia należą do zupełnie różnych roślin. Tylko około setka z nich jest jadalna, niektóre przypominają liście sałaty, są grube i mięsiste, inne zaś długie i wąskie. Mają kolor czerwony, zielony, żółty lub brązowy.

 

Kanapka - Sandwich

Kanapki podaje się na niezobowiązujących spotkaniach towarzyskich i młodzieżowych prywatkach. Tartinki podaje się zwykle podczas koktajlu. Kanapki robi się z różnego rodzaju cienko pokrojonego pieczywa. Podaje się na półmiskach, płaskich talerzach lub tacach, ze szczypcami do nakładania. 

 

Kanapka zazwyczaj odnosi się do prostej przekąski, często przygotowywanej w domu, składającej się z jednej lub dwóch kromek chleba z dowolnym nadzieniem (ser, wędlina, warzywa, pasta). Może to być otwarta kanapka (jedna kromka, popularna w Skandynawii i Polsce) lub zamknięta (dwie kromki). 

Berberys

Berberys, kwaśnica (Berberis L.)  to rodzaj dużych krzewów liściastych, wiecznie zielonych, o wysokości od 1 do 5 m, występujących w umiarkowanych i subtropikalnych regionach świata. Różnorodność gatunkowa jest największa w Ameryce Południowej i Azji. Europa, Afryka i Ameryka Północna również posiadają gatunki rodzime. 

Najbardziej znanym gatunkiem berberysu jest berberys pospolity (Berberis vulgaris), który jest powszechny w Europie, Afryce Północnej, na Bliskim Wschodzie i w Azji Środkowej, a także został szeroko introdukowany w Ameryce Północnej. 

Jarzębina

Jarzębina, jarząb pospolity, jarząb zwyczajny (Sorbus aucuparia L.) to gatunek drzewa lub krzewu liściastego, rośliny wieloletniej, z rodziny różowatych. Występuje w Europie i Azji, jako introdukowany także w Ameryce Północnej. W Polsce jest pospolity na całym obszarze. To drzewo jest często sadzone jako drzewo przydrożne lub ozdobne w parkach i ogrodach.

 

Owoce przypominają jagodę, są kulistawe, o średnicy 6–9 mm, rzadziej do 11 mm, barwy od szkarłatnej do pomarańczowej, u odmian uprawnych bardziej zróżnicowane.

Dzika Róża

Róża dzika (Rosa canina L.), nazwy ludowe: psia róża, szypszyna – gatunek krzewu z rodziny różowatych, z rodzaju róża. Występuje naturalnie na obszarach umiarkowanych i ciepłych półkuli północnej. Można ją spotkać prawie w całej Europie, w Afryce Północnej, na Wyspach Kanaryjskich, na Maderze, w Azji, rozprzestrzeniła się także w Australii i Nowej Zelandii. W Polsce jest gatunkiem pospolitym.

 

Szczaw

Szczaw (Rumex L.) to rodzaj roślin z rodziny rdestowatych. Szczaw pochodzi z Eurazji i jest pospolitą rośliną w siedliskach trawiastych. Często uprawia się go jako warzywo liściaste lub zioło. Szczaw pospolity jest uprawiany od stuleci.

 

Obejmuje około 200 gatunków szeroko rozprzestrzenionych na całym świecie, zwłaszcza w strefach klimatu umiarkowanego. Występują na terenach podmokłych, na brzegach wód, na terenach zalewowych zarówno nad rzekami, jak i wzdłuż wybrzeży morskich, na łąkach.

Tuńczyk

Tuńczyk pospolity, tuńczyk, tuńczyk błękitnopłetwy, tuńczyk błękitny, tuńczyk czerwony, tuńczyk niebieskopłetwy, tuńczyk zwykły, tuńczyk północny (Thunnus thynnus) – gatunek morskiej, wędrownej ryby z rodziny makrelowatych, spędzającej zimę w morzach subtropikalnych, a latem wędrującej do wód zimniejszych. 

Tuńczyk jest jedną z najcenniejszych ryb na świecie. Najpopularniejsze i najlepsze jest mięso tuńczyka niebieskopłetwego, olbrzymiej ryby, którego waga dochodzi do 700 kg. Ma różowoczerwony kolor, gruboziarnistą strukturę i wyrazisty smak. 

Cykoria

Cykoria (Cichorium L.) to rodzaj roślin zielnych należących do rodziny astrowatych. Rodzaj obejmuje siedem gatunków, z których dwa gatunki są powszechnie uprawiane w Polsce jako rośliny warzywne, cykoria podróżnik i endywia. Rośliny te występują naturalnie w basenie Morza Śródziemnego oraz w pozostałej części Europy, Azji oraz w Afryce Północnej. 

 

Orzech włoski

Orzech włoski (Juglans regia L.) – gatunek drzewa liściastego z rodziny orzechowatych. Orzech włoski należy do najstarszych roślin na naszej planecie. To długowieczne, wysokie drzewo (do 30 m) o rozłożonej koronie może dożyć nawet kilkuset lat.

Trudno dokładnie określić obszar z którego pochodzi. Prawdopodobnie pochodzi z Azji (Azja Mniejsza, Kaukaz, wybrzeże Morza Kaspijskiego, Azja Środkowa). Dziś we wszystkich krajach o ciepłym klimacie istnieją orzechowe sady, głównie we Francji, Włoszech, na Bałkanach, w Chinach, Japonii oraz Indiach.

Do Polski dotarł zapewne z Włoch, być może świadczy o tym jego nazwa. W Polsce nie ma sadów orzechowych, ze względu na klimat, ale w ogrodach rosną pojedyncze drzewa, które potrafią przetrwać srogą zimę.

Millefeuille

Millefeuille lub mille-feuille (czytamy: mil-fej) to efektowny sposób podawania zarówno deserów, jak i wytrawnych przystawek. Tradycyjne mille-feuille składa się z trzech warstw ciasta francuskiego przeplatanych dwiema warstwami kremu cukierniczego. Wierzch może być posypany cukrem pudrem, kakaem, startą czekoladą, pokruszonym ciastem lub rozdrobnionymi orzechami. 

Przepisów na mille-feuille w wersji na słodko jest bardzo dużo, tak jak dużo jest wersji wytrawnych. 

Borowik szlachetny - Prawdziwek

Borowik szlachetny (Boletus edulis Bull.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych, potocznie nazywany prawdziwkiem. To grzyb szeroko rozpowszechniony na półkuli północnej w Europie, Azji i Ameryce Północnej, nie występuje naturalnie na półkuli południowej, chociaż został wprowadzony do południowej Afryki, Australii, Nowej Zelandii i Brazylii. 

Szczawik bulwiasty

Szczawik bulwiasty (Oxalis tuberosa L.) – gatunek rośliny z rodziny szczawikowatych, rosnący dziko i uprawiany w Andach. Szczawik bulwiasty to wieloletnia roślina zielna, która zimuje w postaci podziemnych bulw łodygowych. Bulwy te są znane jako „UQA” w języku keczua, „OCA” w języku hiszpańskim, i pod wieloma innymi nazwami. Keczua to grupa plemion indiańskich, które posługują się dialektami języka keczua. Zamieszkują głównie obszary Andów na terenach Peru, Boliwii i Ekwadoru (mniejsze skupiska także w Kolumbii, Chile i Argentynie).

Szakszuka

Szakszuka, Shakshouka (po arabsku شكشوكة) oznacza wielki bałagan, miks warzyw: pomidorów, papryki, cebuli i jajek. Dokładne pochodzenie potrawy jest sporne. Dwa kontynenty roszczą sobie do tego prawo. Jedni uważają, że potrawa wywodzi się z kuchni państw położonych w południowo-zachodniej Azji, inni uważają, że jest to Afryka Północna. 

Dzisiaj jest to podstawowe danie w kuchni Bliskiego Wschodu: arabskiej, cypryjskiej, egipskiej, izraelskiej, palestyńskiej, libańskiej, syryjskiej, tureckiej, bahrańskiej. W Afryce Północnej szakszuka znana jest przede wszystkim w kuchni marokańskiej, algierskiej, libijskiej, tunezyjskiej. 

Marmite - Vegemite

Marmite i Vegemite to wyciąg z drożdży.

Marmite [mar-myte] – jest to wyciąg drożdżowy, powstający jako produkt uboczny podczas warzenia piwa. Ma konsystencję pasty o ciemnobrązowym kolorze i intensywnym zapachu, a w smaku przypomina sos sojowy połączony ze smakiem maggi. Brytyjski produkt spożywczy wykorzystywany głównie jako smarowidło do chleba, a także jako dodatek do kanapek, zup, mielonego mięsa wołowego oraz składnik marynaty do mięs.

Vegemite – pasta zrobiona z wyciągu z drożdży z warzywami i przyprawami, popularna w Australii i Nowej Zelandii. Ma konsystencję twardej pasty, o ciemnobrązowym kolorze i intensywnym zapachu, a w smaku i w wyglądzie przypomina Marmite. Używana jest do smarowania kanapek i tostów, czasem również do gotowania.
 

Zarówno Marmite, jak i Vegemite są wymienne w kulinariach. Vegemite ma grubszą konsystencję i ciemniejszy kolor. Marmite ma łagodniejszy smak w porównaniu do wersji australijskiej.

 

Oliwki i oliwa

Drzewo oliwne (Olea europea) należy do najstarszych roślin uprawnych. Miejsce pochodzenia tego długowiecznego drzewa to basen Morza Śródziemnego i Azja. To z pozoru delikatne drzewko jest długowieczne. Niektóre drzewka dożywają nawet kilka tysięcy lat. Drzewo oliwne może osiągnąć wysokość do 12 metrów. Owoce oliwki są pestkowe, mają kształt owalny i długość od 1 do 3 centymetrów. Początkowo wszystkie oliwki są zielone, dopiero w trakcie dojrzewania stają się żółte, potem czerwone, następnie fioletowe, a w końcu czarne. Każdy kraj ma swoje odmiany. Najbardziej cenione są oliwki hiszpańskie. Hiszpania jest głównym producentem oliwek i oliwy, wyprzedzając Włochy, Grecję, Turcję oraz Syrię.